SUCUMBIOS MARKA WIÑARISHKATA YACHANA
(Reseña histórica de la Provincia de Sucumbíos)
Yalik chunka kimsa panchikilla kay waranka ishkun pasat pusak chunka iskun watapi, Ecuador mama llaktata pushak apu Rodrigo Borja, kay kamachik 008 yupaywan wiñachiskami sucumbios marka karka, paypa mama llakta Nueva Loja shutiwan – kiti Lago Agrio, chay punchakunapika mayanlla llaktakunata charirkami kiti: Lago Agrio, Shushufindi,Sucumbíos, Putumayo, Gonzalo Pizarro kay puchukay llaktakuna karkami Lumbaquí shina Cascales, kipa watakunapi, ña kiti kuna tukunurka.
Kay pichka marka antisuyumanta, charirkami tawka munaykunata pay wiñarinkak, chaykuna karka: Tawkalla yana kuryuk allpakaskamanta, shuk kurikunata charishkamanta, chay punchakama Napo marka kashkapi, chaykuna yalipipash tupanurkami yanakury llukshina uktukunata, yapalla sayllapi tuparishkamant shinallatapash yapalla runakuna mañaymanta astawanpash llaktakuna ministikuna mana tyaskamanta, chasnamantami Ecuador mama llaktata mañankuna kay kawsay antisuyu allpakunapi paktalla yanapay tyachu.
Kallaripika kay shinchi wankuritami yupaychanun kasna pichka marka shayarishkamanta kay antisuyu ukupi, Nueva loja shina shuk llaktakunamanta tawkalla yuyaysapa runakunami shinchita ñakarinurka kasna muskuy paktarishka kanka.
Kay wankurita ñawpakma apak mashikuna kasnami shutichuishka karka.
Pushak apuk mashi Jorge Añazco
Kipa pushak apu mashi Fabián Solís
Killka aspik apu mashi Carlos Galvéz
Kullki tantachik apu mashi Emigdio Rojas Marín
Wiynaru mashi Raimundo Astudillo
Kullkita tupankak tawka ruraykunatami paktachinurka, chay kullkitaka kay estudios de factibilidad shina tawka purikunata Quito llaktakama rurashkapi tukuchinurka, kay marka sharinkak nishka yuyaywan.
Kay concejal Raimundo Astudillo karkami shutichiska, sucumbios marka tukunkak nishka rimauykunata yalichinckak, kay Consorcio de Municipios amazónicos nishka tantanakuypi.
Kay Congreso Nacional pushak apu Dr. Wilfredo Lucero, sakirka kay ishkaychunka chusku kullakillapi kay waranka iskun pasat pusak chunka iskun watapi, kay shuk shina ishkaykuti yuyarishkapi ari nishka sakirichu, kay kipapakchiruray markashina kankak, chay punchakunapi ñami kallarirka tantanakuypi shina killka katinapi astawan sucumbios marka tukunamanta kamachikta shinchita rimarinkak. Chay yanapay karkami mashi Jorge González pay diputado Napo markamanta kashka rayku shinallata paypa mashikunawa wankurishpami kasna marka tukunata ari, allí yuyayta chaskinurka.
Kay Congreso Nacional ukupi shinchitami rimarinurka kipapakchiruray mana llakiwan ari nishka tukunkak. Tawkalla purishka kipa shina Paktalla mamallakta apukunata rimashka kipami misharirka kay kamachikpi antisuyumanta raymikuna killkarisha kanka. Chay kipami Ecuador mama llakta pushak Dr. Rodrigo Borja ari nishpa riman kamachikpi sucumbios marka wiñarinamanta kay chunka shuk panchikillapi shuna waranka iskun pasat, pusak chunka ishkun watapi (11 de febrero de 1989). Ña kay chunka kimsa punchapi kutkuy Ecuador mama llaktpi kawsak runakuna riksiriska kankak killkasha sakirin Registro Oficial No. 127, chaywanmi ña paktalla sucumbios marka wiñachiska sakirin.
Kay punchakunapi sucumbios markaka charinmi kanchis kitikunata: Lago Agrio, Cascales, Gonzalo Pizarro, Sucumbios, Cuyabeno, Putumayo y Shushufindi.
Allpakunata tupusha yachay kanmi: 18.327 Km2.
Sucumbios markapika 150.000 runakunami kawsanun, 50.000 llaktapi y 100.000 kimi kuchukunapi.
Kay kunami sucumbios markapak saywakuna:
Kay chinchasuyupika Colombia mamallaktawan;
Kay kullasuyupika Napo markawan;
Kay antisuyupika Colombia mamallaktawan shina Perú mama llaktawan.
kuntinsuyupika Carchi, Imbabura shina Pichincha markakunawan











